Cú pháp cơ bản

Khái quát

Cú pháp là tập hợp quy tắc xác định cách viết câu lệnh hợp lệ trong một ngôn ngữ lập trình. Trình biên dịch hoặc thông dịch chỉ chấp nhận mã nguồn tuân theo đúng cú pháp của ngôn ngữ đó.

Khi mới học, ba điểm cần quan tâm nhất là:

• Khối lệnh — nhóm nhiều câu lệnh thành một đơn vị.
• Kết thúc câu lệnh — cách báo hiệu một câu lệnh đã hoàn chỉnh.
• Định danh — quy tắc đặt tên biến, hàm, lớp.

Cấu trúc khối lệnh

score = 8

if score >= 5:
    print("Dat")
else:
    print("Chua dat")

program BasicSyntax;

var
  score: Integer;

begin
  score := 8;

  if score >= 5 then
    Writeln('Dat')
  else
    Writeln('Chua dat');
end.

#include <stdio.h>

int main(void) {
    int score = 8;

    if (score >= 5) {
        printf("Dat\n");
    } else {
        printf("Chua dat\n");
    }

    return 0;
}

#include <iostream>
using namespace std;

int main() {
    int score = 8;

    if (score >= 5) {
        cout << "Dat" << endl;
    } else {
        cout << "Chua dat" << endl;
    }

    return 0;
}

int score = 8;

if (score >= 5)
{
    Console.WriteLine("Dat");
}
else
{
    Console.WriteLine("Chua dat");
}

const score = 8;

if (score >= 5) {
    console.log("Dat");
} else {
    console.log("Chua dat");
}

const score: number = 8;

if (score >= 5) {
    console.log("Dat");
} else {
    console.log("Chua dat");
}

package main

import "fmt"

func main() {
    score := 8

    if score >= 5 {
        fmt.Println("Dat")
    } else {
        fmt.Println("Chua dat")
    }
}

fn main() {
    let score = 8;

    if score >= 5 {
        println!("Dat");
    } else {
        println!("Chua dat");
    }
}

Kết thúc câu lệnh

Mỗi ngôn ngữ có cách riêng để nhận biết điểm kết thúc một câu lệnh:

• Dấu chấm phẩy — nhiều ngôn ngữ dùng ; bắt buộc hoặc tùy chọn để kết thúc câu lệnh.
• Xuống dòng — một số ngôn ngữ tự động nhận biết kết thúc câu lệnh khi gặp ký tự xuống dòng.
• Từ khóa phân tách — một số ngôn ngữ dùng từ khóa như begin/end thay vì ký tự ngoặc.

Từ khóa (Keywords)

Từ khóa là các tên được ngôn ngữ dành riêng cho mục đích cú pháp. Không được dùng từ khóa để đặt tên biến hay hàm.

Ví dụ một số từ khóa phổ biến: if, else, while, for, return, true, false.

Mỗi ngôn ngữ có tập từ khóa riêng và số lượng khác nhau, nhưng nhiều từ khóa có cùng tên và ý nghĩa tương đương. Khi IDE hiển thị tên bằng màu khác, thường đó là từ khóa của ngôn ngữ.

Quy tắc đặt tên định danh

Định danh (identifier) là tên tự đặt cho biến, hàm, lớp… Hầu hết ngôn ngữ đều theo quy tắc chung:

• Chỉ gồm chữ cái, chữ số và dấu gạch dưới _.
• Không được bắt đầu bằng chữ số.
• Phân biệt chữ hoa và thường: score, Score, SCORE là ba định danh khác nhau.
• Không trùng với từ khóa của ngôn ngữ.

Quy ước đặt tên phổ biến để mã dễ đọc:

Quy tắc chung

• Dùng tên phản ánh đúng vai trò của dữ liệu — studentAge rõ hơn a.
• Nên dùng thụt dòng ổn định để biểu thị quan hệ giữa các khối lệnh.
• Mỗi câu lệnh nên thực hiện một ý rõ ràng để giảm lỗi và thuận tiện cho kiểm thử.

Ghi chú theo ngôn ngữ